In Groot-Brittannië is eenzelfde ontwikkeling al wat langer aan de gang. Termen als social entrepeneurship, civic economy en Big Society horen daar bij. Maar hoe ziet dat er in de praktijk uit? En wat is de impact en betekenis er van? Om daar zicht op te krijgen is het goed om dit met eigen ogen te zien. Het is tijd om het veld in te gaan!

Om te begrijpen wat je ziet, heb je echter ook de juiste woorden nodig. En als hier sprake is van een nieuwe ontwikkeling, dan hebben we nieuwe woorden nodig. Hier is een rol weggelegd voor wetenschappers. Het is tijd voor reflectie!

Ondernemende burgers en wetenschappers geven ons tijdens deze studiereis een kijkje in het doen en denken over deze ontluikende burgereconomie. Wat zien zijn aan mogelijkheden en beperkingen? Wat betekent dit volgens hen voor de rol van het openbaar bestuur? Wat verwachten zijn van professionals? Met een kleine groep dompelen we ons gedurende 3 dagen diep in deze ontluikende burgereconomie.

Wanneer: 30/4 tot en met 2/5

Kosten: € 695,– (incl hotel en vlucht)

Voor wie: Deze studiereis is bedoeld voor professionals die zich bezig houden met thema’s als zelforganisatie, sociale innovatie en burgerparticipatie. Professionals die op zoek zijn naar nieuwe denk- en handelingsperspectieven. Naar inspiratie, maar ook naar begrippen om te duiden wat ze om zich heen zien gebeuren of willen stimuleren.

Nieuwsgierig geworden? Meer informatie over de reis, het programma en de kosten vind je hier (PDF).

Aanleiding

De directie Activering en Welzijn van het nieuw te ontwikkelen cluster Maatschappelijke Ontwikkeling van de gemeente Rotterdam, gaat een kanteling maken. De Kanteling staat voor een fundamentele verandering in de rol die de gemeente voor zichzelf, de burger en de maatschappelijke partners heeft ten aanzien van maatschappelijke ondersteuning. Nieuwe kennis over de wijze waarop die veranderende rol ingevuld zou kunnen worden is welkom. Vandaar deze eerste kennis- en inspiratiebijeenkomst. Sociaal ondernemerschap sluit volgens de gemeente namelijk goed aan op de veranderende rol van de overheid en de andere rol die ook van maatschappelijke partners wordt gevraagd.

De Kanteling roept nieuwe vragen op

Met de terugtredende overheid en de opkomst van ondernemende burgers ligt er een kans op nieuwe vormen van samenwerking tussen overheid en burgers. Maar dat gaat natuurlijk niet zomaar. Er is behoefte aan kennisontwikkeling en kennisdeling. De vragen die tijdens deze kennis- en inspiratiebijeenkomst aan de orde kwamen waren: Welke waarde en betekenis heeft sociaal ondernemerschap voor de overheid? Welke rol vraagt sociaal ondernemerschap van de overheid? En: hoe gaan wij als ambtenaar met sociaal ondernemerschap om? Ook aan de kant van de sociaal ondernemers leefden allerlei vragen, zoals: de overheid heeft kennis over ondernemerschap waar ik behoefte aan heb, hoe kan ik daar gebruik van maken? En: de onderwerpen waar ik mee bezig ben vallen tussen bestaande beleidsdomeinen; met welke afdelingen en/of personen bij de overheid kan ik het beste overleggen, mocht ik ze nodig hebben?

Publiek en programma van de kennis- en inspiratiebijeenkomst

Het publiek van deze middag bestond uit ca. 20 ambtenaren van het cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, mensen die o.a. werkzaam zijn op afdelingen als Individuele Voorzieningen, de Kredietbank, Beleid, Samenleving. Ambtenaren met verschillende functies; van teamleider, klantmanager, consulent, projectmedewerker tot de beleidsadviseur. Deelnemende sociaal ondernemers waren: Leeszaal Rotterdam West,  Hotspothutspot, Uit je Eigen Stad, Tussentuin, Doordewijks, Taalnomaden, Granny’s Finest, Blijstroom en Voedseltuin. Ook waren vertegenwoordiger van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aanwezig, en enkele belangstellende sociaal ondernemers uit Rotterdam.

Na een aantal enthousiaste pecha kucha’s (korte presentaties) van sociaal ondernemers en een presentatie van prof. Hans Boutellier over zelforganisatie in de netwerksamenleving, gingen de deelnemers de wijk in.  In een klein stukje stad (een klein deel van het Oude Westen) kregen zij onder leiding van Joke van der Zwaard een indruk van de enorme hoeveelheid sociale verbanden en burgerinitiatieven. Aan het einde van het programma werden de aanwezige ‘ambtenaren nieuwe stijl’ in hun nieuwe – faciliterende – rol aan tafel gezet met enkele sociaal ondernemers. Willen overheid en sociaal ondernemers van elkaar kunnen profiteren, dan is het belangrijk om elkaar goed te verstaan. Daarom is gekozen voor intervisiesessies. De inzet van de intervisiesessies was vooral kennismaken en grip krijgen op problemen, of uitdagingen waar sociaal ondernemers in de praktijk tegenaan lopen.

Welke vragen zijn dat? Een aantal voorbeelden.  Voorbeeld 1: Doordewijks  gaf aan ervoor te zorgen dat bijstandsvrouwen als ZZP’er aan het werk kunnen komen. Voor de zorg die zij leveren vragen zij een laag uurtarief (minder dan 20 euro), waardoor deze zorg interessant is voor andere minder draagkrachtige mensen in de wijk. Zo worden er twee vliegen in één klap geslagen; de ene bijstandsvrouw verdient iets, de ander krijgt goedkope ‘persoonlijke’ zorg. Een aandachtspunt voor Doordewijks is, dat Sociale Zaken het uurtarief van deze ZZP’ers wat te laag vindt om de activiteiten van deze bijstandsvrouwen te kunnen beschouwen als een opstap naar werk. Met andere woorden: vanuit een vraaglogica is het uurtarief prima, vanuit een institutionele logica is het uurtarief te laag. Wat te doen?

Voorbeeld 2: Het burgerinitiatief Taalnomaden biedt jaarlijks taalworkshops aan 200 tot 400 mensen, o.a. in Oud Charlois en Pendrecht. Tijdens deze workshops wordt spelenderwijs gewerkt aan taalvaardigheden, bv. door het schrijven van gedichten. Met hun laagdrempelige aanpak bereikt Taalnomaden grote groepen mensen in achterstandswijken (met name op Zuid), en ook doordat zij slechts een euro aan bijdrage vragen. Die gebruiken ze voor koffie en koek (dat is een lokkertje!). Het initiatief biedt vanuit verschillende optieken aanknopingspunten voor inbedding in gemeentelijk beleid. Toch is dat tot nu toe niet gebeurd, vooral om dit een project is op het grensvlak van beleidsdomeinen onderwijs, cultuur, samenlevingsopbouw en armoede. Op welke punten kan er samengewerkt worden met lokale overheden en kan een win-win situatie worden gecreëerd?

Wordt vervolgd…

De middag werd afgesloten met een reflectie door lector Guido Walraven van het Lectoraat Dynamiek van de Stad. Hij gaf aan dat deze eerste ontmoeting en de gesprekken tussen ambtenaren nieuwe stijl en ondernemende burgers niet alleen inspirerend was geweest, maar zeker ook zinvol. Hij gaf aan dat het lectoraat, vanuit het nieuwe platform voor ondernemende burgers en sociaal ondernemers met de naam De makers van Rotterdam, in het komende jaar meer van dergelijke ontmoetingen zal gaan organiseren. Kortom, aan de slag!

Onze ideale leeszaal is een publieke voorziening voor en door (aspirant) lezers. Een plek om een krant te lezen, te studeren, informatie op te zoeken, boeken te halen en te brengen, een (voor)lezing of een conversatieles bij te wonen. Ideeën zijn er meer dan genoeg!

Na een geslaagd festival in November, gaan we in het januari 2013 verder met de Leeszaal aan het rijnhoutplein 3. Alle informatie over de Leeszaal vind je op www.leeszaalrotterdamwest.nl

• Het doen van praktijkgericht onderzoek
• Het stimuleren en organiseren van ontmoeting en debat
• Het ontwikkelen en ondersteunen van een ‘community of practice’

Het platform is bedoeld voor ondernemende burgers, professionals, docenten, studenten, beleidsmakers, bestuurders en onderzoekers.

De makers van Rotterdam is een initiatief van het lectoraat Dynamiek van de Stad van Inholland. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Maurice Specht, Erik Sterk en Rineke Kraaij.

De makers van Rotterdam is een platform voor sociaal ondernemerschap in Rotterdam.  Ons platform stimuleert kennisontwikkeling en kennisdeling rondom ondernemend burgerschap en sociaal ondernemerschap in de grote stad.  Dat doen we door uitvoering van de volgende activiteiten:
-    Het doen van praktijkgericht onderzoek
-    Het stimuleren en organiseren van ontmoeting en debat
-    Het ontwikkelen en ondersteunen van een ‘community of practise’

Het platform is bedoeld voor ondernemende burgers, professionals, docenten, studenten, beleidsmakers, bestuurders en onderzoekers.

De makers van Rotterdam is een initiatief van het lectoraat Dynamiek van de Stad van Inholland. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Maurice Specht, Erik Sterk en Rineke Kraaij.

Visie en missie
Nederland en Rotterdam staan voor de uitdaging de komende decennia onze welvaart op peil te houden. Onze traditionele verzorgingsstaat wordt omgevormd tot een participatiesamenleving. Minder overheid en meer civil society, is het motto. Maar hoe? Op lokaal niveau, zoals in Rotterdam, vraagt dat om overheden, marktorganisaties, onderwijsinstellingen en burgers die zich richten op het ontwikkelen, inzetten en vernieuwen van kennis over ondernemend burgerschap en sociaal ondernemerschap in de alledaagse stad. Alleen door kennisontwikkeling en kennisdeling kunnen Rotterdammers de omslag maken een sterke participatiesamenleving.
Ondernemend burgerschap en daadkrachtig sociaal ondernemerschap is noodzakelijk voor het realiseren van deze transitie. Het vormen van een platform van en voor sociaal ondernemers is daarom een nuttige en noodzakelijke inspanning, die de kwaliteit van leven in Rotterdam helpt te verhogen.

In samenwerking met Tessy Britton en Laura Billings ben ik bedenker en coördinator van een internationale boekenserie getiteld ‘Community Lover’s Guide to the Universe’ met inmiddels 48 deelnemende steden. In de boeken willen we lokale initiatieven van bewoners en sociaal ondernemers die op een creatieve manier maatschappelijke verbindingen weten te leggen een podium geven.

Bedoelt als inspiratie voor burgers en als uitdaging aan alle partijen betrokken bij de stad biedt het een platform voor de meest uiteenlopende initiatieven in de stad. Zelf ben ik daarbij redacteur van de Rotterdamse editie. In de toekomst hopen we het netwerk en de kennis een zo levendig mogelijk karakter te houden door ook online en offline kennisontwikkeling te faciliteren.

Wat het een bijzonder project maakt naast de mensen waar je mee in aanraking komt, is de manier van publiceren via blurb.com. Deze printing-on-demand service, samen met andere gratis online tools, maakt het mogelijk om een dergelijk groot internationaal project op basis van de inzet van vrijwilligers te doen.. Voor meer informatie over het hele project, alsmede de eerste gratis te lezen edities (in ieder geval over Rotterdam), ga naar www.communityloversguide.org

Het laboratorium daagde mensen op een creatieve wijze uit, om na te denken over wat zij graag in hun wijk zouden willen, welke middelen hier voor al in de wijk aanwezig zijn en hoe zij hier een bijdrage aan kunnen leveren. Een laboratorium dus waarin we mensen stimuleren na te denken over hoe zij gezamenlijk de stad kunnen maken. Want de stad, die is van ons allemaal!

Het laboratorium bestond uit de volgende bouwstenen:

1. TaartLab: taart + ideeën= conversatie; conversatie + design = sociale innovatie
2. Permanent: Lego serious play: the community edition; met poster uitleggen wat idée is en dan mensen vragen datgene te bouwen waarvan ze meer zouden willen zien in Rotterdam.
3. Permanent: AssetMapping Rotterdam: er is zoveel mogelijk in de stad als we alle middelen die we ter beschikking hebben maar in beeld zouden hebben. Kunnen we die gezamenlijke kennis, die we nu individueel in ons hoofd hebben zitten op een kaart zetten?
4. Deel-bieb: breng één boek, neem één boek
5. Ruimte gevuld met posters van projecten met quote’s uit de Community Lover’s Guide to Rotterdam
6. Een officiële lancering van het boek
7. Een twijfelend gesprek over de betekenis en waarde van de projecten uit de Community Lover’s Guide met stadsinitiatoren, stadsverbinders, stadswerkers en stadsonderzoekers.

In 3-dagen tijd ontstond zo een tijdelijke plek waar in een prettige omgeving intens kon worden nagedacht over de stad. Maar waar je ook heerlijk gewoon een kopje koffie kon drinken en een stukje taart kon eten.

Dank aan alle mensen die langs kwamen, aan alle vrienden die taart bakten, aan May voor mijn eerste bezoek aan de Makro en vooral aan Margi Geerlinks dat ze mij haar ruimte zomaar beschikbaar stelde!

Sociaal ondernemerschap is booming. Op steeds meer plaatsen wordt gekeken naar en geroepen om sociaal ondernemers. Sociaal ondernemers vervullen belangrijke functies in het publieke domein: ze helpen een samenleving problemen te duiden, noodzakelijk geachte veranderingen te forceren en nieuwe wegen in te slaan. De overheid krijgt noodgedwongen, als gevolg van bezuinigingen en beleidsvoornemens, steeds meer een faciliterende rol. Er wordt meer verwacht van de samenleving zelf,  maar de overheid moet wel het initiatief nemen voor een taakverdeling. De oplossing voor maatschappelijke problemen moet niet alleen bij de overheid gezocht worden, maar vooral in de samenleving. Met andere woorden: de bal ligt bij de burger zoals Evelien Tonkens dit noemt.  De genoemde veranderingen leiden tot verwarring. Velen ervaren chaos en onzekerheid. Anderen zien juist kansen op een nieuwe vormgeving van het sociale domein, die meer recht doet aan kleinschalige maakbaarheid in combinatie met sociaal ondernemerschap De vraag is hoe nu verder? Als we de grotere rol van de samenleving bij het uitvoeren van publieke taken serieus nemen, dan vraagt dat o.a. om nieuw denken over de (potentiële) rol van sociaal ondernemerschap.

Door initiatieven te ontplooien op het gebied van ontwikkelingen in het sociaal domein, integratie en de gedeelde economie werken we toe naar een breed georienteerd, maar gefocused programma voor de komende twee jaar. Dit programma en de specifieke uitwerking ervan is op dit moment nog volop bezig. Naast de algehele lijn houd ik me daarbij specifiek bezig met het thema van de gedeelde economie en sociale innovatie.

Een serie oefeningen in de kunst van het twijfelen

Is er in onze samenleving nog wel plaats voor twijfel?

Zo ja, hoe ziet deze er dan uit? En zo nee, wat betekent dit dan?

Wat zijn de kosten voor een samenleving waarin geen plaats is voor twijfel?

Deze en andere vragen vormen de uitgangspunten voor een serie in ontwikkeling. Een serie waarin ik in samenwerking met Rineke Kraaij, Pim Dumans, Marieke Steijn en Tina Rahimy op verschillende manieren wil onderzoeken welke plaats er nog bestaat voor twijfel in onze samenleving en hoe een dergelijke plek er anders uit zou kunnen zien.

Aan de keukentafel is het makkelijk twijfelen. In de veilige omgeving van thuis kun je in een persoonlijk gesprek best laten zien of weten dat je het ook even niet weet. Intieme, pijnlijke, en soms verhelderende gesprekken zijn het gevolg. Hoe anders is dit in het publieke debat. Daar is veelal nauwelijks ruimte voor twijfel. Hoe zekerder je overkomt, hoe beter je voor het voetlicht komt. Het debat is vaak geen dialoog, maar een uiteenzettingen van monologen die elkaar in het beste geval raken. Is er ook een middenweg mogelijk? Een plek waar je oprecht kan zeggen ‘ik weet het ook niet helemaal’. En wat betekent dit, werkt niet even niet-zeker-weten verlammend of maakt het betere acties mogelijk? Genereert het ruimte voor verstandig acteren, of zet het ons vast in een nooit eindigde zoektocht.

Als je in de politiek van gedachten veranderd dan ben je een draaikont; als je tijdens een debat stelt dat je het ook niet zeker weet, dan ben je al snel niet interessant. Statements, soundbites en zelfverzekerdheid worden gevraagd. Terwijl we allemaal weten dat we het toch misschien ook niet precies weten. Dat we juist gebaat zouden zijn bij een open, gezamenlijke zoektocht. Of anders gezegd, in tijden waarin we gezamenlijk behoefte hebben om reflexief naar onszelf en onze omgeving te kijken, hebben we het voor onszelf heel moeilijk gemaakt om dit in samenwerking met anderen te doen. Hoe zou een publieke ruimte waarin wel plaats is voor dergelijke twijfel er uit kunnen zien?

In deze serie willen we doordenken welke plaats er voor twijfel in onze samenleving kan zijn, maar willen we ook specifieke onderwerpen al twijfelend onderzoeken. Gezamenlijk op zoek naar een plek om met twijfel aan de slag te gaan; maar ook een plek waar we samen gezamenlijk op zoek kunnen naar een taal om precies uit te drukken wat het nu eigenlijk is dat we doen of denken. Dus zowel twijfelen over de inhoud, maar ook zoeken naar hoe een gezamenlijke twijfel er uit zou kunnen zien. Twijfel als methodiek om maatschappelijke vraagstukken op een andere manier bespreekbaar, maar ook aangrijpbaar te maken.

• Twijfel als onderwerp: kunnen we doordenken wat twijfel nu eigenlijk is? Is dit onzekerheid, een niet weten, of eigenlijk wel weten, maar het niet willen opdringen aan anderen; is het bescheidenheid?
• Twijfelen over thema’s: nieuwe stadsprofessional; tussen ondernemende burgers en sociaal ondernemerschap; twijfelen in de kunst; …
• Twijfel vormgeven: naast inhoudelijke twijfel experimenteren we in deze serie ook met manieren om een plek te vinden voor deze twijfel. Hoe creëer je een setting die het voor mensen mogelijk maakt om te twijfelen? Is dat een grote keukentafel waaraan je meerdere mensen laat plaatsnemen? Of een paneldiscussie waarbij de deelnemers niet zeker weten of er wel of niet publiek achter een gordijn zit? Of misschien toch iets heel anders.

Hoe dat allemaal precies uit zal werken? Tsja dat weet ik ook nog niet, maar daarin zit nu juist de lol en de betekenis. We hebben namelijk behoefte aan oefenruimtes voor twijfel. Oefenruimtes waarvan we nog niet weten hoe ze er uit moeten zien, of hoe ze moeten functioneren; oefenruimtes waar we weer opnieuw kunnen leren twijfelen, opdat we deze verloren kunst weer in maatschappelijke eer kunnen herstellen.

Twijfelt u mee?

In opdracht AIR verzorg ik dit jaar het voortraject van de Van der Leeuw Prijs 2012. Deze prijs wordt sinds 2009 jaarlijks toegekend aan het beste private initiatief in het publieke domein. Aan mij is gevraagd dit jaar te helpen bij het verder verbreden van het sleepnet waarmee gezocht wordt naar deze initiatieven. Het fijnmazige netwerk van initiatiefnemers, ondersteunende professionals en stedelingen wat ik de loop der jaren heb opgebouwd zal me hierbij heel behulpzaam zijn.

Naast het samenstellen van de longlist denken we ook gezamenlijk na over hoe de specifieke kwaliteiten van de kring duurzamer en intensiever verbonden kunnen worden aan de stad, de initiatiefnemers en de stad. Juist deze verduurzamingsslag maakt deze opdracht extra interessant. Want is dat niet juist wat we nodig hebben in deze onzekere tijden, partijen die zich duurzaam verbinden aan ontwikkelingen in de stad?