In samenwerking met het Lectoraat Dynamiek van de Stad van Inholland Rotterdam, Erik Sterk (Buro Erik Sterk) en Rineke Kraaij (Kantoor Kraaij) ontwikkelen we op dit moment een tweejarig onderzoeks- en innovatieprogramma onder de titel ‘Sociaal ondernemen in onzekere tijden’. Doel is te komen tot een programma waarin we de komende twee jaar op innovatieve wijzen onderzoek gaan doen naar de stand van zaken en opkomst van het sociaal ondernemerschap in Rotterdam.

Sociaal ondernemerschap is booming. Op steeds meer plaatsen wordt gekeken naar en geroepen om sociaal ondernemers. Sociaal ondernemers vervullen belangrijke functies in het publieke domein: ze helpen een samenleving problemen te duiden, noodzakelijk geachte veranderingen te forceren en nieuwe wegen in te slaan. De overheid krijgt noodgedwongen, als gevolg van bezuinigingen en beleidsvoornemens, steeds meer een faciliterende rol. Er wordt meer verwacht van de samenleving zelf,  maar de overheid moet wel het initiatief nemen voor een taakverdeling. De oplossing voor maatschappelijke problemen moet niet alleen bij de overheid gezocht worden, maar vooral in de samenleving. Met andere woorden: de bal ligt bij de burger zoals Evelien Tonkens dit noemt.  De genoemde veranderingen leiden tot verwarring. Velen ervaren chaos en onzekerheid. Anderen zien juist kansen op een nieuwe vormgeving van het sociale domein, die meer recht doet aan kleinschalige maakbaarheid in combinatie met sociaal ondernemerschap De vraag is hoe nu verder? Als we de grotere rol van de samenleving bij het uitvoeren van publieke taken serieus nemen, dan vraagt dat o.a. om nieuw denken over de (potentiële) rol van sociaal ondernemerschap.

Door initiatieven te ontplooien op het gebied van ontwikkelingen in het sociaal domein, integratie en de gedeelde economie werken we toe naar een breed georienteerd, maar gefocused programma voor de komende twee jaar. Dit programma en de specifieke uitwerking ervan is op dit moment nog volop bezig. Naast de algehele lijn houd ik me daarbij specifiek bezig met het thema van de gedeelde economie en sociale innovatie.

In januari 2012 bezocht op mijn uitnodiging Jerry Stein Nederland. Jerry is de bedenker van het Learning Dreams programma waarmee hij kinderen die het moeilijk hebben op school op een innovatieve wijze helpt. Niet door de kinderen in school te ondersteunen, maar door te werken aan het realiseren van de dromen van de ouders. Want, zo stelt Jerry, als een kind het moeilijk heeft op school, komt dat omdat er thuis geen cultuur van leren bestaat.

Vanuit dit uitgangspunt, waarin het dus draait om ouderbetrokkenheid (maar dan anders opgevat dan nu bijvoorbeeld in Nederland in het beleid), heeft hij een programma ontwikkelt waarbij vrijwilligers achter deze dromen van ouders komen en hen vervolgens verbinden aan mensen in de buurt die hen kunnen helpen deze droom te verwezenlijken. De buurt is binnen Learning Dreams namelijk heel praktisch het verlengstuk van de school. Met dit programma heeft Jerry opmerkelijke resultaten bereikt in Minnesota. De uitval op de pilotschool was 0% en de ouderbetrokkenheid 100%. Inmiddels wordt op diverse scholen met dit programma gewerkt.

Tijdens zijn 3 dagen in Nederland organiseerde ik met verschillende partner (Wikistad en ABC Onderwijs in Amsterdam en SONOR en Stichting de Meeuw en SBKC  in Rotterdam) 7 verschillende bijeenkomsten waar verschillende doelgroepen – onderwijzers, beleidsmakers, sociale professionals, en ouders – kennis konden maken met de denkbeelden en werkwijze van Jerry Stein. Dit leidde tot verschillende intense gesprekken waarin enerzijds herkenning plaatsvond, maar waarin ook de ogen voor nieuwe mogelijkheden werden geopend.

BIG THANKS TO TESSY BRITTON

Om nieuwe initiatieven in buurten en wijken te stimuleren maak ik gebruik van een door Tessy Britton ontwikkelde workshop getiteld Travelling Pantry (er moet nog een Nederlandse naam komen, suggesties welkom). Door mensen op een gestructureerde wijze mee te nemen in een gesprek over de buurt waarin het draait om mogelijkheden die mensen zelf hebben, ontstaat een bijzonder en productief gesprek.

Gebruikmakend van voorbeelden uit o.a. Hand Made en The Community Lover’s Guide worden mensen eerst bewust gemaakt van mogelijkheden door middel van inspiratie. Vervolgens gebruiken we technieken als Lego Serious Play (waarbij mensen wensen voor de buurt bouwen en hierover vertellen) en Asset Mapping (waarbij gezamenlijk bouwstenen voor initiatieven in de buurt in kaart worden gebracht) om de verbeelding van mensen te stimuleren.

Ten slotte hebben we ook twee spellen ontwikkelt. Het talentenspel, waarin de groep 100 taken die projecten horen zo snel mogelijk moeten verdelen in dingen die ze zelf kunnen, dingen die vrienden of familie kunnen of dingen die professionals moeten doen. En het samenwerkingsspel, waarin de groep 50 doelen zo snel mogelijk moeten indelen als zijnde de taak van mensen zelf, de taak van de overheid, of iets wat beide samen moeten oppakken.

Al deze werkvormen zijn bedoeld om mensen na te laten denken over hoe ze zelf vorm kunnen geven aan hun leefomgeving, ze te stimuleren geloof in eigen kunnen daarbij te hebben, en te laten zien dat veel van wat nodig is bij hen zelf aanwezig is. We hebben inmiddels op zo’n 100 plaatsen deze workshops met succes uitgevoerd.

De workshop sluit aan bij de lezing ‘Burgerkracht in tijden van overvloed’. Waar de lezing probeert mensen anders te laten kijken, probeert deze workshop mensen ook heel direct aan te zetten tot ander gedrag.

Het laatste half jaar ben ik regelmatig gevraagd om een verhaal te vertellen waarin ik uitleg wat de waarde en betekenis van kleinschalig lokaal initiatief is. Ik doe dit door een verhaal – elke keer op maat – te weven uit inspirerende lokale voorbeelden van over de hele wereld en deze te koppelen aan theoretische noties uit de stedenbouw, de social marketing, bestuurskunde, het sociaal werk en filosofie. Op deze manier ontstaat een verhaal wat enerzijds aanzet tot reflectie, maar tegelijkertijd ook uitnodigt tot direct actie.

Ik heb dit verhaal onder andere gehouden voor de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, Stichting Buurtwerk Kralingen Crooswijk, Sonor, Museum Rotterdam en het Breed Jeugdoverleg Noord.

Sinds april 2011 schrijf ik – samen met o.a. Tessy Britton en Laura Billings – op onregelmatige basis voor Thriving Too, een ‘community blog which aims shamelessly to prove the case for optimism by revealing the explosion in positive human thoughts, creations and actions from around the world.’

Hier heb ik de afgelopen periode over verschillende Nederlandse initiatieven geschreven. Ook heb ik hier geprobeerd duidelijk te maken waarom we op zoek moeten naar een nieuwe taal om daadwerkelijk onder woorden te kunnen brengen welke maatschappelijke, sociale en economische waarde deze initiatieven vertegenwoordigen. Thriving Too vormt een van die vindplaatsen voor initiatieven waarvan je denkt, waarom hebben wij die niet in mijn buurt? Nieuwsgierig, ga naar www.thrivingtoo.typepad.com